Mindfulness kan ons leven, het onderwijs en de samenleving radicaal veranderen, zo hoor en lees ik geregeld. We worden er echt andere mensen door. Anne Speckens, hoogleraar psychiatrie, spreekt van een ‘paradigma-verschuiving’. Het is daarbij volgens haar belangrijk te realiseren dat het geen snelle, makkelijke manier is om onze problemen op te lossen en gelukkig te worden. Zoals het ook niet als snel middel kan en moet functioneren om beter te presteren. Wat heeft mindfulness te bieden? Welke bijdrage kan het leveren aan ons individuele leven en de maatschappij? Moet ik, als docent filosofie, samen met mijn colllega’s ‘mindful onderwijzen’ en ouders ‘mindful opvoeden’? Een eerste indruk van mijn gesprek met Anne.

Aandacht voor mindfulness
Anne geeft sinds 2011 leiding aan het Centrum voor Mindfulness dat onderdeel is van het RUMC. “Het Radboud Universitair Medisch Centrum voor Mindfulness,” zo las ik op de website, “is een expertisecentrum voor de toepassing en wetenschappelijke evaluatie van mindfulness-based interventies in de gezondheidszorg en daarbuiten.” Patiënten kunnen hier cursussen volgen, net als medewerkers van het ziekenhuis en ook mensen van buiten. Ook worden er trainersopleidingen aangeboden. Ik ben bij de ingang van het ziekenhuis doorverwezen naar de polikliniek voor psychiatrie. Zij wijzen mij op een van de vele wandelroutes. Even later zie ik boven een balie het bord: Centrum Voor Mindfulness. Na een lange wandeling door dit gigantische gebouw ben ik gearriveerd. Ik word gevraagd of ik een kop thee wil, terwijl ik wacht op mijn afspraak.

Dat een ziekenhuis aandacht heeft voor mindfulness zal sommigen verbazen, maar mindfulness is inmiddels een gevestigd begrip in de westerse psychologie. Kranten en tijdschriften publiceren geregeld over mindfulness. Mindfulness and HealthCare System
Bedrijven bieden hun personeel cursussen aan. En steeds meer mensen volgen zelf een training. Onderzoek, zo zal Speckens benadrukken, laat ook zien dat het helpt bij een aantal psychische problemen en ook voor zorgprofessionals zou het een positief effect kunnen hebben – voor henzelf én hun patiënten. ‘Mindful dokteren’, noemde Richard Hassink dat in een artikel voor Arts en Auto. Ik stap bij Anne binnen voor een gesprek over wat mindfulness is, waarom mindfulness in en buiten de zorg waardevol is en wat het kan betekenen voor onze opvoeding & onderwijs van toekomstige generaties.

Wat is mindfulness?
Om te weten wat de waarde zou kunnen zijn van mindfulness voor onze maatschappij, en onze opvoeding & onderwijs in het bijzonder, is het belangrijk eerst helder te krijgen wat we met mindfulness bedoelen. Daar is vaak nogal wat verwarring over. In de folder ‘Mindfulness-Based Stress Reductie voor medewerkers van het Radboudumc, de RU en algemeen publiek’ wordt hierover het volgende geschreven:

“Mindfulness betekent met aandacht aanwezig zijn in het hier en nu, zonder daar een oordeel over de hebben. Bij onplezierige gedachten of gevoelens hebben we vaak de neiging deze af te keuren of te onderdrukken. Mindfulness [helpt] om een meer accepterende houding aan te nemen ten aanzien van uw gedachten, gevoelens en emoties.”

Mindfulness Doug Neill

Mindfulness, zo zou je volgens Anne kunnen zeggen, is om op een afstand naar jezelf te kijken, zonder daar een oordeel over te hebben. Het is een uitnodiging om open te onderzoeken hoe je in elkaar zit en hoe het met je gaat. Om je automatische reacties, je gewoontes en de patronen waarin je steeds opnieuw vervalt te zien en daar vervolgens mee te kunnen breken.

Mindful Dokteren en ‘zijn met wat er is’
Dat het Radboud Universitair Medisch Centrum aandacht heeft voor mindfulness lijkt eenvoudig te rechtvaardigen, getuige het onderzoek. Dat beperkt zich niet tot de patiënten. Speckens wijst erop dat ook healthcare professionals er zelf baat bij hebben én daarmee ook hun patiënten. Arts-assistenten, medisch specialisten en ander personeel in de zorg ervaren een enorme druk, hebben te maken met steeds wisselende omstandigheden en bovendien worden er hoge eisen aan ze gesteld. Dat doen ze ook zelf, omdat ze zich, terecht, erg verantwoordelijk voelen. Bovendien gebeurt er in de zorg ook veel op emotioneel gebied. Zij komen immers in aanraking met (groot) menselijk leed.

In het artikel ‘Mindful dokteren’ wordt Speckens geciteerd: “Als je ze [healthcare professionals] onvoldoende vaardigheden aanleert om daarmee om te gaan, kunnen ze eraan onderdoor gaan of ze weren het af en worden cynisch.” In het artikel vertelt Speckens over het onderzoek dat hiernaar gedaan wordt. De eerste resultaten zijn positief. Een groep co-assistenten die mindfulness toepasten, rapporteerden minder psychische klachten en meer welbevinden. Speckens: “Uit interviews met arts-assistenten die de MBSR-training [Mindfulness-Based-Stress-Reduction] hebben gevolg, weten we dat ze het gevoel hebben dat ze zich bewuster zijn van hun grenzen en dat ze zich in het patiëntencontact opener opstellen en minder defensief reageren.” Daarnaast, merkt Speckens op, “Het baart academische ziekenhuizen zorgen dat de uitval van arts-assistenten hoog is. Dat kost veel geld. En dan heb ik het nog niet eens over het persoonlijke drama voor de arts-assistent zelf.” Kortom: er zijn veel goede redenen om mindfulness aan te bieden aan zowel patiënten als healthcare-professionals in de zorg.

Anne vertelt dat veel patiënten en personeel in de zorg verbaasd zijn als ze naar het Centrum voor Mindfulness komen en merken dat ze niets hoeven. Zij komen weinig tegen dat er ruimte & tijd is om te kijken wat er op dat moment speelt in hun leven. Hoe ze zich voelen. Om, zoals Anne vaker mindfulness definieert, “te zijn met wat er is.”

Door te leren zijn met wat er is, door in zeker zin niets te gaan doen en moeten van jezelf, ontstaat de mogelijkheid om bewuste(re) keuzes te maken die heilzamer zijn. Daarmee verminderen we niet alleen klachten, maar versterken we ook ons welzijn. Dat is de radicale verandering die mindfulness beoogt.

Vragen
Het gesprek met Anne levert veel vragen op. Waarom is die aandacht voor mindfulness juist nu zo groot? Wat betekent de belofte van mindfulness voor onze maatschappij? Is er voldoende onderzoek dat laat zien dat mindfulness die belofte kan waarmaken? Als ik leer zijn met wat er is, wat doe ik dan met mijn drang om te presteren? Waarom willen we eigenlijk presteren? Is dit een cultureel fenomeen en typerend voor onze huidige samenleving, of laat het een dieper liggende drang in de mens zien? Wat houdt ‘welzijn’ eigenlijk in? Hoe kan ik heilzame keuzes maken? En voor ook, wat betekent dit voor ons onderwijs en ouders – de opvoeding van kinderen?Mindfulness boy with apple

In ons boek zullen we deze vragen dieper uitwerken, verschillende perspectieven analyseren en kijken naar de betekenis van mindfulness voor onze maatschappij, opvoeding & onderwijs. Het Centrum voor Mindfulness lijkt in ieder geval een signaal dat er iets aan het veranderen is in onze maatschappij. Dat we nadrukkelijker aandacht hebben voor ons welzijn en mindfulness kan daarin een belangrijke rol spelen.

Anne, zo merk ik in ons gesprek, is voorzichtig in haar ideeën over deze vragen en benadrukt dat het belangrijk is om niet over mindfulness te spreken, maar het zelf ook te ervaren. Mindfulness is iets wat je doet en vereist oefening. Er wordt misschien wel te veel geschreven over mindfulness zonder inzicht in de genuanceerde uitkomsten van wetenschappelijke onderzoek en / of zonder ervaring. Hoe het ook zij, wellicht is het vooral de vraag die mindfulness ons voorhoudt waardoor het zo confronterend is: hoe leef ik nu? Dragen mijn keuzes bij aan mijn welzijn? Wordt ik geleefd omdat ik als een soort automatische piloot het leven doe, of wil ik bewust leven?

Lezersvraag
Waar komt onze prestatiedrang vandaan en wat betekent het voor onze prestatiepijn & maatschappij als mindfulness standaard onderdeel wordt van ons leven?

2 thoughts on “Wat als we leren ‘zijn met wat er is’?

  1. Kunstenaar Jeroen van Loon kwam met dit citaat:
    “Technology didn’t give us more time, it just upped the expectations of what we could do in the same time.”
    http://www.jeroenvanloon.com/Jeroen_van_Loon-Digital-Exile_2010.pdf

    De komst van internet heeft onze denkruimte enorm vergroot. Ik denk dat veel mensen meer willen omdat ze nu makkelijker hun blik verbreden en ontdekken wat er allemaal lijkt te kunnen. Pas sinds 50 jaar kun je ‘seculier’ zijn, het vaste stramien van religieuze rituelen met zijn contemplatie en rustpunten is sterk verminderd. Dat geeft meer vrijheid, maar ik denk dat veel mensen de positieve en nuttige kanten ervan zijn vergeten.

  2. Ik heb nog nooit mindfulness gedaan, maar ‘zijn’ in het nu zonder oordeel en op een afstand naar jezelf kijken, is voor mij een onderdeel van integrale yoga. En dat heb ik wel gedaan en probeer ik nog regelmatig toe te passen om echt in het hier en nu te zijn en zonder oordeel te kijken naar wat is (blijft lastig trouwens). Ik denk dat wanneer dit een standaard onderdeel wordt van ons leven, het gevolg is dat er een groter collectief bewustzijn en daardoor meer aandacht ontstaat over het hoe en waarom van de dingen die we doen. Alleen al dit gegeven zal de prestatiepijn aanzienlijk verkleinen (denk ik). Tenzij we als een bezetene ook hierin weer de beste willen zijn. Om een voorbeeld te geven. Tijdens de lessen die kreeg bij de lerarenopleiding voor yogadocent, werd altijd gemediteerd met elkaar. Na de meditatie werd besproken hoe de meditatie was ervaren. Iedereen vertelde dan om de beurt. Sommige medestudenten ervoeren echt de meest interessante dingen. Ik ervoer meestal niets meer dan stilte en/of ongeduld ook viel ik regelmatig in slaap. Maar in plaats dat ik hier op afstand naar keek, betrapte ik mezelf erop dat ik het jammer vond dat ik niet van die interessante dingen ervoer tijdens mijn meditatie. Na een tijdje kon ik dit dan wel weer naast me neerleggen, want het lukte wel om op afstand te kijken naar datgene in mij dat het jammer vond dat ze niet echt heel interessante dingen ervoer tijdens een meditatie.

    Jaimy

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *